Cytat:
LUDOWY KOMITET SPRAWIEDLIWOŚCI
WYKŁADNIA PRAWA
w sprawie zakresu kompetencji osoby czasowo wykonującej obowiązki Prezydenta Republiki Bialeńskiej na podstawie art. 9 Konstytucji Republiki Bialeńskiej oraz stosowania ograniczeń określonych w art. 10 ust. 4 Konstytucji
po rozpoznaniu wniosku Deputowanego Powszechnego Kongresu Ludowego Ronona Dexa z dnia 27 września 2026 roku w przedmiocie ustalenia, czy ograniczenia kompetencji osoby pełniącej obowiązki Prezydenta Republiki Bialeńskiej, określone w art. 10 ust. 4 Konstytucji Republiki Bialeńskiej, mają zastosowanie również w przypadku czasowej przeszkody w sprawowaniu urzędu, o której mowa w art. 9 Konstytucji, w tym w sytuacji, gdy obowiązki głowy państwa przejmuje osoba wyznaczona zgodnie z linią sukcesji,
orzekam, co następuje:
Ograniczenia kompetencji określone w art. 10 ust. 4. Konstytucji Republiki Bialeńskiej mają zastosowanie wyłącznie w przypadku trwałego opróżnienia urzędu Prezydenta, o którym mowa w art. 10. Konstytucji. Nie mają one zastosowania w przypadku czasowej przeszkody w sprawowaniu urzędu, o której mowa w art. 9. Konstytucji, niezależnie od tego, czy obowiązki Prezydenta zostały powierzone Wiceprezydentowi bezpośrednio przez Prezydenta na podstawie art. 9 ust. 1., czy też przejęła je osoba wyznaczona zgodnie z linią sukcesji na podstawie art. 9 ust. 2.
Wykorzystanie w art. 9 ust. 2 konstrukcji linii sukcesji nie powoduje zastosowania art. 10 ust. 4. Odesłanie do linii sukcesji określa wyłącznie osobę, która ma przejąć obowiązki głowy państwa w przypadku czasowej przeszkody, nie zmieniając charakteru tej przeszkody na trwałe opróżnienie urzędu.
Osoba wykonująca obowiązki Prezydenta na podstawie art. 9., zarówno w trybie ust. 1., jak i ust. 2. tego artykułu, wykonuje kompetencje Prezydenta w pełnym zakresie, z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z innych przepisów Konstytucji i ustaw oraz – w przypadku art. 9. ust. 1. – z ram czasowych określonych w postanowieniu Prezydenta.
I. Stan faktyczny i prawny
Wnioskodawca zwrócił się o dokonanie wykładni art. 9. i art. 10. Konstytucji Republiki Bialeńskiej w związku z wątpliwością dotyczącą zakresu kompetencji osoby wykonującej obowiązki Prezydenta w okresie jego czasowej nieobecności lub czasowej niezdolności do sprawowania urzędu.
Art. 9. Konstytucji ustanawia mechanizm reagowania na czasową przeszkodę w sprawowaniu urzędu Prezydenta.
Zgodnie z art. 9 ust. 1, w przypadku planowanej nieobecności lub czasowej niezdolności do sprawowania urzędu Prezydent może w drodze postanowienia powierzyć tymczasowe pełnienie swoich obowiązków Wiceprezydentowi, określając ramy czasowe tego zastępstwa.
Art. 9 ust. 2 reguluje natomiast sytuację, w której Prezydent nie jest w stanie samodzielnie wyznaczyć zastępcy, a jego brak aktywności i niemożność nawiązania z nim kontaktu przedłużają się ponad 7 dni. W takim przypadku Powszechny Kongres Ludowy może w drodze uchwały stwierdzić czasową przeszkodę w sprawowaniu urzędu. Z chwilą podjęcia uchwały obowiązki głowy państwa przejmuje osoba wyznaczona zgodnie z linią sukcesji.
Art. 10 reguluje odmienną sytuację – trwałe opróżnienie urzędu Prezydenta Republiki Bialeńskiej przed upływem kadencji.
Art. 10 ust. 2 ustanawia w takim przypadku linię sukcesji, zgodnie z którą funkcję pełniącego obowiązki Prezydenta obejmuje kolejno Wiceprezydent oraz dalsze osoby wskazane w przepisie.
Art. 10 ust. 4 stanowi natomiast, że:
„W przypadku trwałego opróżnienia urzędu Prezydenta Republiki Bialeńskiej, osoba pełniąca obowiązki Prezydenta Republiki Bialeńskiej dysponuje pełnią władzy wykonawczej, za wyjątkiem prawa do: wetowania ustaw i ustaw ustrojowych, skracania kadencji Powszechnego Kongresu Ludowego, dokonywania zmian w strukturze Gabinetu oraz nadawania orderów, odznaczeń państwowych i folwarków.”
Przedmiotem wykładni jest zatem ustalenie, czy katalog ograniczeń przewidziany w art. 10 ust. 4 odnosi się do każdej osoby wykonującej obowiązki Prezydenta, czy też wyłącznie do osoby wykonującej te obowiązki w następstwie trwałego opróżnienia urzędu.
II. Rozważania
1. Konstytucyjne rozróżnienie czasowej przeszkody i trwałego opróżnienia urzędu
Punktem wyjścia dla wykładni jest rozróżnienie dwóch stanów prawnych, które Konstytucja reguluje odrębnie.
Pierwszym jest czasowa przeszkoda w sprawowaniu urzędu, o której mowa w art. 9.
Drugim jest trwałe opróżnienie urzędu, o którym mowa w art. 10.
Nie są to dwie odmiany tego samego zdarzenia, lecz dwie odrębne konstrukcje ustrojowe.
W przypadku art. 9. Prezydent pozostaje Prezydentem Republiki Bialeńskiej. Jego mandat nie wygasa, urząd nie zostaje opróżniony, a wykonywanie obowiązków przez inną osobę ma charakter przejściowy.
W przypadku art. 10 urząd zostaje natomiast rzeczywiście opróżniony przed upływem kadencji. Konstytucja uruchamia wówczas mechanizm sukcesji oraz nakazuje przeprowadzenie nowej elekcji prezydenckiej.
Tym samym czasowe przejęcie obowiązków Prezydenta nie jest równoznaczne z opróżnieniem jego urzędu.
2. Art. 9 ust. 2 nie stanowi przypadku trwałego opróżnienia urzędu
Szczególnego znaczenia nabiera art. 9 ust. 2. Przepis ten przewiduje możliwość stwierdzenia przez Powszechny Kongres Ludowy czasowej przeszkody w sprawowaniu urzędu. Nie posługuje się on pojęciem opróżnienia urzędu. Przeciwnie – ustawodawca konstytucyjny świadomie używa pojęcia „czasowej przeszkody”, a więc stanu przeciwstawnego do trwałego opróżnienia urzędu z art. 10.
Okoliczność, że w następstwie uchwały Kongresu obowiązki głowy państwa przejmuje osoba wyznaczona zgodnie z linią sukcesji, nie zmienia charakteru prawnego tej sytuacji. Osoba ta przejmuje bowiem obowiązki głowy państwa na czas trwania czasowej przeszkody, a nie obejmuje urzędu Prezydenta wskutek jego trwałego opróżnienia.
W konsekwencji nie dochodzi do automatycznego przejścia z reżimu art. 9 do reżimu art. 10.
3. Odesłanie do linii sukcesji nie jest odesłaniem do całego art. 10
Szczególnie istotne jest znaczenie sformułowania zawartego w art. 9 ust. 2:
„obowiązki głowy państwa przejmuje osoba wyznaczona zgodnie z linią sukcesji.”
Przepis ten posługuje się linią sukcesji jako mechanizmem wskazania osoby, która ma przejąć obowiązki Prezydenta. Nie zawiera natomiast odesłania do wszystkich skutków prawnych określonych w art. 10.
Gdyby zamiarem prawodawcy konstytucyjnego było objęcie przypadku z art. 9 ust. 2 ograniczeniami art. 10 ust. 4, mógłby wyraźnie wskazać, że do osoby przejmującej obowiązki stosuje się odpowiednio art. 10 ust. 4 albo że osoba ta posiada kompetencje określone w art. 10 ust. 4.
Takiego przepisu jednak nie ma.
Należy zatem rozróżnić:
linię sukcesji jako sposób wskazania osoby przejmującej obowiązki, od
reżimu prawnego trwałego opróżnienia urzędu, którego elementem jest m.in. ograniczenie kompetencji przewidziane w art. 10 ust. 4.
Zastosowanie pierwszego rozwiązania nie oznacza automatycznego zastosowania drugiego.
4. Zakres art. 10 ust. 4 wynika wprost z jego treści
Art. 10 ust. 4 rozpoczyna się od jednoznacznego zastrzeżenia:
„W przypadku trwałego opróżnienia urzędu Prezydenta Republiki Bialeńskiej...”
Jest to określenie zakresu zastosowania przepisu. Ograniczenia wymienione w tym ustępie są zatem związane z konkretną przesłanką – trwałym opróżnieniem urzędu. Nie można pomijać tego fragmentu przepisu i sprowadzać jego treści wyłącznie do zwrotu „osoba pełniąca obowiązki Prezydenta”.
Taka wykładnia prowadziłaby bowiem do sytuacji, w której ograniczenia ustanowione dla jednego, wyraźnie określonego przypadku byłyby stosowane również w innym przypadku, mimo że Konstytucja rozróżnia je terminologicznie i systemowo.
5. Ograniczenia kompetencyjne nie podlegają rozszerzeniu w drodze analogii
Art. 10 ust. 4 ustanawia wyjątki od zasady pełnego wykonywania władzy wykonawczej przez osobę pełniącą obowiązki Prezydenta.
Wyjątki te obejmują:
- prawo weta wobec ustaw i ustaw ustrojowych;
- prawo skracania kadencji Powszechnego Kongresu Ludowego;
- dokonywanie zmian w strukturze Gabinetu;
- nadawanie orderów, odznaczeń państwowych i folwarków.
Są to konkretne ograniczenia kompetencji głowy państwa.
Nie można ich rozszerzać na inne przypadki w drodze analogii, skoro Konstytucja sama określiła przesłankę ich zastosowania.
W szczególności nie można przyjąć, że każde faktyczne wykonywanie obowiązków Prezydenta automatycznie oznacza podleganie ograniczeniom z art. 10 ust. 4.
Decydujące znaczenie ma podstawa prawna wykonywania tych obowiązków.
6. Wykładnia systemowa
Za takim rozumieniem przemawia również konstrukcja całego art. 9 i art. 10.
Art. 9 ust. 2 ustanawia mechanizm mający zapobiec sytuacji, w której czasowa nieaktywność Prezydenta uniemożliwia funkcjonowanie państwa. Po siedmiu dniach braku aktywności i kontaktu Kongres może stwierdzić czasową przeszkodę, a obowiązki głowy państwa przejmuje osoba wskazana według linii sukcesji.
Mechanizm ten ma zapewnić ciągłość wykonywania władzy w okresie, w którym urząd nadal istnieje i nadal jest obsadzony.
Art. 10 służy natomiast rozwiązaniu sytuacji, w której urząd został definitywnie opróżniony. Dlatego oprócz sukcesji przewiduje również obowiązek przeprowadzenia elekcji prezydenckiej.
Wprowadzenie ograniczeń z art. 10 ust. 4 do art. 9 prowadziłoby do częściowego zrównania dwóch odmiennych mechanizmów, mimo że Konstytucja świadomie umieściła je w dwóch różnych artykułach i posłużyła się odmiennymi przesłankami.
7. Wykładnia funkcjonalna
Celem art. 9 jest zapewnienie, aby czasowa niedyspozycja Prezydenta nie doprowadziła do paraliżu władzy wykonawczej.
Jeżeli osoba przejmująca obowiązki Prezydenta na podstawie art. 9 miałaby być pozbawiona części zasadniczych kompetencji, których wykonywanie jest niezbędne do bieżącego funkcjonowania państwa, mogłoby to prowadzić do sytuacji, w której mechanizm ustanowiony w art. 9 nie zapewniałby pełnej ciągłości władzy wykonawczej.
Nie oznacza to oczywiście, że osoba taka może działać poza Konstytucją. Jest ona związana wszystkimi ogólnymi ograniczeniami przewidzianymi przez prawo.
Nie ma jednak podstaw, aby dodatkowo nakładać na nią ograniczenia z art. 10 ust. 4, skoro przepis ten został przez prawodawcę związany z odmiennym stanem – trwałym opróżnieniem urzędu.
III. Konkluzja
Art. 9 i art. 10 Konstytucji Republiki Bialeńskiej ustanawiają dwa odrębne reżimy wykonywania obowiązków Prezydenta.
Art. 9 dotyczy czasowej przeszkody w sprawowaniu urzędu. Art. 10 dotyczy trwałego opróżnienia urzędu.
W przypadku art. 9 ust. 1 Prezydent może czasowo powierzyć wykonywanie swoich obowiązków Wiceprezydentowi.
W przypadku art. 9 ust. 2 Powszechny Kongres Ludowy może, po spełnieniu określonych w tym przepisie przesłanek, stwierdzić czasową przeszkodę w sprawowaniu urzędu, a obowiązki głowy państwa przejmuje osoba wyznaczona zgodnie z linią sukcesji.
Fakt wykorzystania linii sukcesji w art. 9 ust. 2 nie powoduje jednak zastosowania art. 10. Linia sukcesji służy w tym przypadku wyłącznie wskazaniu osoby, która ma czasowo wykonywać obowiązki głowy państwa. Nie powoduje ona przekształcenia czasowej przeszkody w trwałe opróżnienie urzędu.
Ograniczenia przewidziane w art. 10 ust. 4 odnoszą się natomiast wprost do przypadku trwałego opróżnienia urzędu Prezydenta. Brak jest podstawy prawnej do rozszerzenia ich na sytuacje określone w art. 9.
W konsekwencji należy stwierdzić, że osoba wykonująca obowiązki Prezydenta na podstawie art. 9 ust. 1 lub art. 9 ust. 2 nie podlega ograniczeniom kompetencyjnym określonym w art. 10 ust. 4 wyłącznie z tytułu wykonywania tych obowiązków.
W przypadku art. 9 ust. 1 podstawą wykonywania obowiązków jest postanowienie Prezydenta o czasowym powierzeniu zastępstwa. W przypadku art. 9 ust. 2 podstawą jest uchwała Powszechnego Kongresu Ludowego stwierdzająca czasową przeszkodę oraz wynikające z Konstytucji wskazanie osoby według linii sukcesji.
Dopiero wystąpienie przesłanek trwałego opróżnienia urzędu, o których mowa w art. 10 ust. 1, uruchamia reżim art. 10, w tym ograniczenia kompetencyjne określone w jego ust. 4.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.
![[Obrazek: vdUQ0qe.png]](http://i.imgur.com/vdUQ0qe.png)
![[-]](https://spolecznosc.bialenia.re/images/rodexia/collapse.png)
![[Obrazek: 100505667931999015.png]](https://kustosz.stempel.org.pl/1029/100505667931999015.png)
